We kennen de beeldenstorm als verhaal van de Reformatie, waarbij opstandige protestanten de beelden uit de Rooms Katholieke kerken sloopten en vernielden. Meer recent zagen we in Syrië en Irak door de Taliban en Islamitische Staat historische beelden vernietigd worden. Maar sinds de opkomst van laagdrempelige AI bevinden we ons in een hele nieuwe beeldenstorm die zo mogelijk nog invloedrijker zal zijn dan de beeldenstormen uit de Reformatie en in het Midden Oosten.

Hoogleraar geschiedenis, filosoof en Oekraïne kenner Timothy Snyder schrijft in zijn boek Over Vrijheid een aangrijpende anekdote, die volgens mij gaat over transformatie: In een Oekraïens dorp dat heroverd is op de Russen, hebben meer dan honderd dorpelingen een jaar lang in de kelder van de school opgesloten gezeten. Een gruwelijke tijd vol verschrikkingen. Nu zijn ze ‘bevrijd’: ze kunnen de school weer uit. En dat is fijn.

Al meer dan 200 jaar, was er in deze grote, oude Bavokerk, deze plek; Lag het lichaam van Susanna Dumion hier al. Ze was in Suriname tot slaaf gemaakt en aan het einde van haar leven in Haarlem, in 1818 hier in de kerk begraven, 107 jaar oud. Maar zover ik weet, stond niemand er bij stil. En tot vorig jaar wisten we ook niet precies waar deze Susanna begraven was. Na haar begrafenis gebeurde er 200 jaar niks, bleef haar graf het zelfde.

Waar komt ie vandaan? Als we het verhaal van de Bijbel volgen, dan komt de hemel bijna precies tegelijk met de aarde op het toneel. Zo klinkt die eerste zin in de bijbel: “In het begin schiep God de hemel en de aarde.” De één gaat niet zonder de ander. Maar ja, het is maar een boek. Een verhaal.

Wie niet zelf het vertrouwen heeft, dat hij of zij ergens bij hoort, die zal zichzelf ervan proberen te verzekeren dat hij er wél echt bij hoort, door anderen als ‘vreemdeling’ of ‘uitzondering’ aan te merken.

Er is groot menselijk leed gaande. We zien het geweld van de afgelopen weken en willen we daar meer van begrijpen, dan moeten we ook het geweld van de afgelopen eeuw daarbij betrekken en de rol van de westerse wereld daarin door de steun voor het stichten van een Israëlische staat ten koste van de Palestijnen.

Froukjes nieuwe single ‘Als ik God was’, is voor mij als stadsdominee een verademing. Het is dapper als iemand in gesprek gaat met zijn of haar eigen beeld van God, en een stapje verder durft te zetten dan alleen God verantwoordelijk te houden voor alles wat er mis is op aarde. Er is moed nodig om eerst naar jezelf te kijken, wanneer je je tot zoiets als God richt.

Al ruim zes jaar zit ik bijna elke maandagmorgen een klein halfuurtje stil te zijn in de Oude Bavo. Sinds een paar weken heb ik het voornemen om dat óók zoveel mogelijk op vrijdagmorgen in de Nieuwe Bavo aan de Leidsevaart te gaan doen nu de stiltemeditatie daar óók is gestart.

‘Eenzaamheid begint - denk ik - bij een verlangen naar een verbinding. Het begint niet bij de verbinding zelf. Want je kunt prima verbonden zijn, zonder dat er echt verbinding is.’

Dezelfde vraag morgen lijkt minder spannend, maar geldt evengoed: Kun je een bevrijding vieren waar je zelf niet bij was?